O laboratorio de xices


O escultor Jorge Oteiza utilizou durante anos pequenos fragmentos de xiz para investigar as relacións entre forma e espazo. No seu Laboratorio de Xices, estes materiais sinxelos e fáciles de manipular permitíanlle ensaiar distintas combinacións e explorar posibilidades para as súas esculturas.
Partindo desta experiencia, propuxemos un obradoiro de investigación arredor do xiz, un material que habitualmente utilizamos para debuxar, pero cuxas posibilidades van moito máis alá de deixar unha marca sobre unha superficie.
Comezamos traballando con xices de sección rectangular. A súa forma alongada e as súas caras planas permitían colocalos uns a carón dos outros, amorealos e construír pequenas estruturas. A través de seriacións, repeticións, amoreamentos e distintas formas de agrupación, foron aparecendo composicións que podían estenderse sobre o plano ou medrar en altura. Os xices deixaban de ser instrumentos de debuxo para converterse en elementos de construción.
Durante este proceso incorporamos o debuxo de observación con carbón. Debuxar as construcións axudábanos a recoñecer as relacións entre os distintos elementos e prestar atención tanto aos volumes como aos ocos que aparecían entre eles.
Despois introducimos a luz. Ao iluminar as construcións, as súas sombras proxectadas sobre o papel xeraban novas formas que rexistrabamos con carbón. Os volumes transformábanse así en imaxes planas, dando lugar a composicións que cambiaban segundo a posición da luz e a disposición dos xices.
A incorporación de cinta de pintor abriu outra posibilidade de experimentación. Ao unir varios xices entre si, podiamos construír novas ferramentas de debuxo. Estas agrupacións permitían producir marcas simultáneas, trazos paralelos e pegadas diferentes segundo a orientación e o movemento de cada construción. Os xices volvían debuxar, pero xa non do mesmo xeito.
Por último, introducimos cúteres e tesoiras para intervir directamente sobre o material. Cortar, raspar ou retirar fragmentos permitiunos investigar as formas a partir do baleirado, prestando atención aos ocos e ás relacións entre as superficies rectas dos xices e as formas orgánicas que ían aparecendo ao tallalos.
Ao longo do obradoiro, un mesmo material foi abrindo distintas posibilidades de creación. Cada nova acción permitía descubrir calidades que non consideraramos inicialmente e formulaba novas preguntas sobre o que podiamos facer con el. Neste proceso, a percepción e a creación aliméntanse mutuamente: observamos para descubrir novas posibilidades e creamos para aprender a mirar doutras maneiras.
É importante coidar como levamos un artista á aula. Non se trata de facer esculturas como as de Oteiza, senón de recuperar esa actitude de investigación que caracteriza a práctica artística: aprender a escoitar os materiais, descubrir as súas posibilidades e deixarnos sorprender por aquilo que non preveramos.
El laboratorio de tizas

El escultor Jorge Oteiza utilizó durante años pequeños fragmentos de tiza para investigar las relaciones entre forma y espacio. En su Laboratorio de Tizas, estos materiales sencillos y fáciles de manipular le permitían ensayar distintas combinaciones y explorar posibilidades para sus esculturas.
Partiendo de esta experiencia, propusimos un taller de investigación en torno a la tiza, un material que habitualmente utilizamos para dibujar, pero cuyas posibilidades van mucho más allá de dejar una marca sobre una superficie.
Comenzamos trabajando con tizas de sección rectangular. Su forma alargada y sus caras planas permitían disponerlas unas junto a otras, apilarlas y construir pequeñas estructuras. A través de seriaciones, repeticiones, apilamientos y distintas formas de agrupación, fueron apareciendo composiciones que podían extenderse sobre el plano o crecer en altura. Las tizas dejaban de ser instrumentos de dibujo para convertirse en elementos de construcción.
Durante este proceso incorporamos el dibujo de observación con carboncillo. Dibujar las construcciones nos ayudaba a reconocer las relaciones entre los distintos elementos y prestar atención tanto a los volúmenes como a los huecos que aparecían entre ellos.
Después introdujimos la luz. Al iluminar las construcciones, sus sombras proyectadas sobre el papel generaban nuevas formas que registrábamos con carboncillo. Los volúmenes se transformaban así en imágenes planas, dando lugar a composiciones que cambiaban según la posición de la luz y la disposición de las tizas.
La incorporación de cinta de pintor abrió otra posibilidad de experimentación. Al unir varias tizas entre sí, podíamos construir nuevas herramientas de dibujo. Estas agrupaciones permitían producir marcas simultáneas, trazos paralelos y huellas diferentes según la orientación y el movimiento de cada construcción. Las tizas volvían a dibujar, pero ya no de la misma manera.
Por último, introdujimos cúteres y tijeras para intervenir directamente sobre el material. Cortar, raspar o retirar fragmentos nos permitió investigar las formas desde el vaciado, prestando atención a los huecos y a las relaciones entre las superficies rectas de las tizas y las formas orgánicas que iban apareciendo al tallarlas.
A lo largo del taller, un mismo material fue abriendo distintas posibilidades de creación. Cada nueva acción permitía descubrir cualidades que no habíamos considerado inicialmente y planteaba nuevas preguntas sobre lo que podíamos hacer con él. En este proceso, la percepción y la creación se alimentan mutuamente: observamos para descubrir nuevas posibilidades y creamos para aprender a mirar de otras maneras.
Es importante cuidar cómo llevamos a un artista al aula. No se trata de hacer esculturas como las de Oteiza, sino de recuperar esa actitud de investigación que caracteriza la práctica artística: aprender a escuchar los materiales, descubrir sus posibilidades y dejarnos sorprender por aquello que no habíamos previsto.




Me ha gustado que escogierais a Oteiza.
Me parece muy interesante mostrar el proceso de exploración. Así es como se entrecruzan los caminos del que propone y el que juega.
La propuesta no es rígida sino que cambia en función de las respuestas o nuevas ideas.
Nunca será suficiente insistir en lo que decís al final: no se trata de copiar a los artistas sino de buscar aquello que les mueve a expresar y experimentar para explorar un camino propio.
Del cambio de función de un material, al cambio de mirada. Luz y materiales que abren la experimentación, que transforman, sugieren, invitan, enriquecen la complejidad. Y además el lazo con Oteiza, que nos aporta conocimiento, cultura. Planos que se entrecruzan. Que importante me parece vuestra reflexión final: No se trata de hacer "como" un artista, sino de recuperar la actitud de investigación, la sorpresa de lo incierto. Gracias Salvador y Vicente por esta nueva entrada, siempre. Por mostrarnos nuevos caminos.