top of page

Recursos: La anarquía explicada a los niños

  • Foto del escritor: escola imaxinada
    escola imaxinada
  • 28 dic 2025
  • 5 Min. de lectura

Actualizado: 30 dic 2025


La anarquía explicada a los niños, publicado por primeira vez en 1931 pola Biblioteca Anarquista Internacional (BAI), apareceu nun momento histórico no que a educación e a lectura se converteron nun campo de batalla cultural. Durante a II República, a promoción lectora e a alfabetización popular non foron só políticas educativas: foron proxectos de emancipación.

Neste contexto, editoriais e imprentas vinculadas ao movemento libertario entenderon algo esencial: non hai transformación social sen transformación do pensamento, e esta comeza tamén —e sobre todo— na infancia.


Un texto para sacar a infancia da ignorancia imposta

O folleto foi escrito por José Antonio Emmanuel, pedagogo e filántropo anarquista comprometido coa creación de escolas para nenos e nenas desamparadas. O seu obxectivo era claro e radical: arrincar a infancia do control ideolóxico e moral exercido entón pola Igrexa, ofrecendo ferramentas para pensar o mundo desde a razón, a solidariedade e a liberdade.

É, polo tanto un libro que entende a educación como unha práctica política, e á infancia como suxeito capaz de comprender, cuestionar e actuar. A anarquía preséntase aquí non como un dogma, senón como unha forma de organizar a vida en común baseada no apoio mutuo, a igualdade e a responsabilidade compartida.

A edición actual de Zorro Rojo respecta o texto orixinal e incorpora as ilustracións realizadas por Fábrica de Estampas para a edición arxentina de 2017. Cada postulado vai acompañado dun gravado que non explica nin decora, senón que amplía o sentido do texto, facendo visible —de maneira sinxela— o mundo que se imaxina e se desexa construír.



Non é un libro “para nenos”

Ou, mellor dito: non é só para nenos. Como sucede cos bos textos pedagóxicos, La anarquía explicada a los niños interpela lectores de todas as idades. O título é unha provocación que nos obriga a preguntarnos por que damos por feito que certos conceptos —liberdade, igualdade, cooperación— serían demasiado complexos para a infancia.

O libro defende unha educación que desterre o fanatismo e a opresión, e propón unha sociedade na que nenas e nenos poidan medrar libres, acompañados por valores como o amor universal, a solidariedade humana e o apoio mutuo. Valores imprescindibles cando falamos de democracia.


Ler hoxe: memoria, educación e resistencia

Máis alá do seu valor bibliográfico, esta obra funciona como exercicio de memoria pedagóxica. Recuperar textos como este non é un xesto nostálxico, senón unha forma de resistir á amnesia educativa contemporánea, marcada por currículos instrumentais, avaliacións cuantitativas e unha concepción cada vez máis tecnocrática da escola.

Ler La anarquía explicada a los niños hoxe é lembrar que outras educacións foron posibles —e que seguen séndoo—. É volver pensar a infancia non como un espazo a controlar, senón como un territorio de pensamento, imaxinación e acción colectiva.


Non teñas escravos

Entre os postulados do libro hai un que segue sendo especialmente incómodo pola súa vixencia: “Non teñas escravos”. Lido hoxe, funciona como un recordatorio de que o neoliberalismo precisa da desigualdade para perpetuarse. Un sistema que se sostén sobre traballos invisibles e vidas precarias: repartidores convertidos en falsos autónomos, coidadoras sen papeis, persoas que recollen nos campos en condicións de explotación.

Non só os utilizamos para manter o noso modo de vida, senón que despois os sinalamos e os rexeitamos. A explotación e o racismo operan aquí como dúas caras dun mesmo mecanismo. Por iso este libro non é un texto do pasado: obríganos a preguntarnos que tipo de mundo estamos aceptando —e reproducindo— nun momento no que o avance de discursos autoritarios pon en risco os principios democráticos que dicimos defender.

 

La anarquía explicada a los niños


La anarquía explicada a los niños, publicado por primera vez en 1931 por la Biblioteca Anarquista Internacional (BAI), apareció en un momento histórico en el que la educación y la lectura se convirtieron en un campo de batalla cultural. Durante la II República, la promoción lectora y la alfabetización popular no fueron solo políticas educativas: fueron proyectos de emancipación.

En este contexto, editoriales e imprentas vinculadas al movimiento libertario entendieron algo esencial: no hay transformación social sin transformación del pensamiento, y esta comienza también —y sobre todo— en la infancia.


Un texto para sacar a la infancia de la ignorancia impuesta


El folleto fue escrito por José Antonio Emmanuel, pedagogo y filántropo anarquista comprometido con la creación de escuelas para niños y niñas desamparados. Su objetivo era claro y radical: arrancar a la infancia del control ideológico y moral de la Iglesia, ofreciendo herramientas para pensar el mundo desde la razón, la solidaridad y la libertad.

Se trata, por tanto, de un libro que entiende la educación como una práctica política y a la infancia como un sujeto capaz de comprender, cuestionar y actuar. La anarquía se presenta aquí no como un dogma, sino como una forma de organizar la vida en común basada en el apoyo mutuo, la igualdad y la responsabilidad compartida.

La edición actual de Zorro Rojo respeta el texto original e incorpora las ilustraciones realizadas por Fábrica de Estampas para la edición argentina de 2017. Cada postulado va acompañado de un grabado que no explica ni decora, sino que amplía el sentido del texto, haciendo visible —de manera sencilla— el mundo que se imagina y se desea construir.


No es un libro “para niños”

O, mejor dicho: no es solo para niños. Como sucede con los buenos textos pedagógicos, La anarquía explicada a los niños interpela a lectores de todas las edades. El título es una provocación que nos obliga a preguntarnos por qué damos por hecho que ciertos conceptos —libertad, igualdad, cooperación— serían demasiado complejos para la infancia.

El libro defiende una educación que destierre el fanatismo y la opresión, y propone una sociedad en la que niñas y niños puedan crecer libres, acompañados por valores como el amor universal, la solidaridad humana y el apoyo mutuo. Valores imprescindibles cuando hablamos de democracia.


Leer hoy: memoria, educación y resistencia

Más allá de su valor bibliográfico, esta obra funciona como un ejercicio de memoria pedagógica. Recuperar textos como este no es un gesto nostálgico, sino una forma de resistir a la amnesia educativa contemporánea, marcada por currículos instrumentales, evaluaciones cuantitativas y una concepción cada vez más tecnocrática de la escuela.

Leer La anarquía explicada a los niños hoy es recordar que otras educaciones fueron posibles —y que siguen siéndolo—. Es volver a pensar la infancia no como un espacio a controlar, sino como un territorio de pensamiento, imaginación y acción colectiva.


No tengas esclavos

Entre los postulados del libro, hay uno que sigue siendo especialmente incómodo por su vigencia: “No tengas esclavos”. Leído hoy, funciona como un recordatorio de que el neoliberalismo necesita la desigualdad para perpetuarse. Un sistema que se sostiene sobre trabajos invisibles y vidas precarias: repartidores convertidos en falsos autónomos, cuidadoras sin papeles, personas que recogen en los campos en condiciones de explotación.

No solo los utilizamos para mantener nuestro modo de vida, sino que después los rechazamos y los señalamos. Explotación y racismo operan aquí como dos caras de un mismo mecanismo. Por eso este libro no es un texto del pasado: nos obliga a preguntarnos qué tipo de mundo estamos aceptando —y reproduciendo— cuando el avance de discursos autoritarios pone en riesgo los principios democráticos que decimos defender

2 comentarios


inesanguinetti
hace 6 días

muy buena lectura. Mi recomendación es promover en los niños y niñas la capacidad de jugar y expresarse como condición básica para un desarrollo emancipado del racionalismo, el consumismo, y los fanatismos religiosos. Pero también lejos de las practicas anarquistas que fueron escenciales para una época. Hoy l idea de resistencia ( eso es lo que está haciendo la derecha) debe ser reemplazada por la de enamoramiento, exhuberancia, dicha, disfrute que es lo que los jóvenes y el mundo necesitan. Basta de prepararse para la guerra!! que eso sea la horrenda practica de los estados genocidas y los terrorismos varios en el planeta. En @crearvalelapena estamos juntando fuerzas planetarias para encantar en el desencantamiento del mundo! Abrazos desobedientes

Me gusta

Sílvia Majoral
Sílvia Majoral
29 dic 2025

Gracias por descubrirnos este libro. En estos momentos puede ser fundamental, ante la deriva que está tomando el mundo, muchos de sus dirigentes políticos y la impasibilidad de una gran mayoría ante guerras, injusticias y desigualdades.

Si se les da la oportunidad y se les escucha, los niños crecerán aportando sus propias ideas, más críticas, solidarias y justas.

Me gusta

©2025 escola imaxinada

bottom of page